Jak może wyglądać napad padaczkowy?
Napad padaczkowy to krótkotrwały epizod spowodowany nieprawidłową, nadmierną aktywnością sieci nerwowych w mózgu. Może wpływać na ruch, czucie, zachowanie, emocje i świadomość. Nie zawsze wiąże się z upadkiem ani drgawkami, dlatego rozpoznawanie go wyłącznie po gwałtownych skurczach całego ciała może prowadzić do przeoczenia mniej oczywistych objawów.
Przebieg zależy między innymi od tego, które obszary mózgu biorą udział w napadzie. Jedna osoba może nagle znieruchomieć i przestać odpowiadać, inna odczuwać nietypowy zapach, mrowienie lub nagły lęk. Zdarza się też upadek, utrata przytomności i rytmiczne, mimowolne ruchy kończyn. Objawy mogą występować pojedynczo albo następować po sobie.
Pojedynczy napad nie oznacza automatycznie padaczki. Padaczka to skłonność do nawracających napadów, a podobne zdarzenia mogą mieć również inne przyczyny. Według szacunków WHO nawet 10% ludzi może doświadczyć w życiu pojedynczego napadu. Padaczka dotyczy około 50 mln osób na świecie, a aktywna postać występuje u około 4-10 osób na 1000.
Jak rozpoznać różne rodzaje napadów?
Najbardziej znanym obrazem jest napad toniczno-kloniczny. Osoba może nagle stracić przytomność i upaść. Najpierw ciało sztywnieje, a następnie pojawiają się rytmiczne, mimowolne skurcze kończyn. Mogą wystąpić ślinienie, sinienie, przygryzienie języka lub nietrzymanie moczu, ale nie każdy napad obejmuje wszystkie te objawy. Nie należy wkładać niczego do ust, nawet jeśli pojawia się ślinienie lub przygryzienie języka.
Napady ogniskowe dotyczą sieci nerwowych w jednej części mózgu. Mogą przebiegać przy zachowanej świadomości. Osoba może wtedy odczuwać nietypowy smak lub zapach, mrowienie, nagły lęk albo zaburzenie widzenia. Czasem wykonuje powtarzalne gesty, na przykład pociera dłonią o ubranie, patrzy nieruchomo lub nie reaguje na głos. Napad może pozostać ograniczony do jednej części mózgu albo rozprzestrzenić się obustronnie i przejść w drgawki toniczno-kloniczne.
Krótkie „wyłączenie”, nagłe przerwanie wykonywanej czynności i nieobecne spojrzenie mogą wskazywać na napad nieświadomości. Osoba może przez chwilę nie odpowiadać, a po epizodzie wrócić do przerwanej aktywności. Brak upadku i drgawek nie wyklucza napadu. Napady uogólnione szybko angażują obustronne sieci mózgu, choć ich widoczne objawy również mogą być asymetryczne.
Klasyfikacja ILAE z 2026 roku wyróżnia cztery główne klasy: napady ogniskowe, uogólnione, o nieznanym początku, czyli ogniskowym lub uogólnionym, oraz niesklasyfikowane. Obejmuje 21 typów napadów i uwzględnia kolejność objawów. To ważne, ponieważ o charakterze zdarzenia nie zawsze przesądza pierwszy znak zauważony przez świadka.
Na co zwrócić uwagę przed napadem i po nim?
Rozpoznawanie opiera się na całym przebiegu zdarzenia, a nie na jednym objawie. Warto zapamiętać, co działo się tuż przed epizodem, jak zmieniało się zachowanie osoby podczas napadu i jak wyglądał jej powrót do zwykłego funkcjonowania. Znaczenie mają między innymi świadomość, reakcja na głos i możliwość nawiązania kontaktu.
Po napadzie może wystąpić splątanie, senność, zmęczenie, ból głowy lub przejściowa trudność w mówieniu. Czas powrotu do zwykłego zachowania jest różny. Osoba może przez pewien czas nie wiedzieć, co się wydarzyło, albo potrzebować odpoczynku. Taki stan po epizodzie jest istotną informacją, którą warto przekazać personelowi medycznemu.
Przykładowo, ktoś nagle przestaje odpowiadać, wykonuje powtarzalne ruchy dłonią, a następnie jest splątany. Taki napad może nie przypominać stereotypowego upadku z drgawkami. Dla lekarza przydatniejszy od samego określenia „atak padaczki” może być dokładny opis kolejności: przerwanie rozmowy, brak reakcji, powtarzalny gest i dezorientacja po zdarzeniu.
Jeśli możesz zrobić to bez zaniedbania bezpieczeństwa, zanotuj:
- godzinę początku i końca zdarzenia;
- widoczne objawy i kolejność, w jakiej występowały;
- czy osoba reagowała na głos lub polecenia;
- czy odzyskała świadomość i jak zachowywała się po napadzie.
Nagranie może pomóc w ocenie medycznej, ale wykonuj je tylko wtedy, gdy nie odciąga to uwagi od ochrony osoby i udzielenia jej pomocy.
Jak bezpiecznie pomóc podczas napadu?
Zachowaj spokój i zadbaj o otoczenie. Odsuń twarde, ostre lub gorące przedmioty, które mogłyby spowodować uraz. Jeśli to możliwe, podłóż coś miękkiego pod głowę i poluzuj ciasne ubranie wokół szyi. Nie próbuj powstrzymywać ruchów ani przytrzymywać osoby, ponieważ może to doprowadzić do obrażeń.
Nie wkładaj niczego do ust i nie podawaj jedzenia, napoju ani leków doustnych w trakcie napadu. Nie próbuj też na siłę otwierać zaciśniętych szczęk. Mierz czas trwania epizodu. Po ustaniu drgawek, jeśli osoba pozostaje nieprzytomna, ale oddycha, delikatnie ułóż ją na boku, sprawdź, czy oddychanie jest swobodne, i pozostań przy niej do odzyskania kontaktu.
Wezwij pogotowie pod numerem 112 lub 999, jeśli napad trwa ponad 5 minut. Ten próg jest praktycznym sygnałem alarmowym. Pomoc jest potrzebna także wtedy, gdy kolejny napad zaczyna się przed odzyskaniem świadomości, osoba ma problemy z oddychaniem lub nie odzyskuje przytomności, doznała urazu albo jest to jej pierwszy napad. Pilnej oceny wymagają również napady u osoby w ciąży lub chorej na cukrzycę.
Kiedy potrzebna jest ocena medyczna?
Drgawki i zaburzenia świadomości mogą mieć różne przyczyny, dlatego świadek nie powinien samodzielnie przesądzać, że zdarzenie na pewno było padaczką. Pierwszy napad, nietypowy przebieg lub wątpliwości dotyczące stanu osoby wymagają oceny medycznej. Jeśli sytuacja spełnia kryteria alarmowe, nie czekaj na samoistną poprawę i wezwij pomoc.
Warto przekazać lekarzowi rzeczowy opis tego, co było widoczne, zamiast ograniczać się do nazwania zdarzenia. Informacja, czy osoba upadła, jak reagowała, jakie ruchy wykonywała, ile trwał epizod i jak zachowywała się po nim, może ułatwić dalszą ocenę. Najważniejsze jest bezpieczeństwo, dokładna obserwacja i szybkie wezwanie pomocy w sytuacji zagrożenia.
Wykorzystane materiały
- https://www.ilae.org/updated-classification-epileptic-seizures-2025
- https://www.ilae.org/files/dmfile/pocket-card-seizure-classification-guide.pdf
- https://www.ilae.org/files/dmfile/updated-classification-of-epileptic-seizures-2025.pdf
- https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/epilepsy
- https://pacjent.gov.pl/print/pdf/node/2585